Islam to monoteistyczna religia wywodząca się z Półwyspu Arabskiego, a jej nazwa oznacza poddanie się woli Boga. Poznaj pochodzenie tego terminu, najważniejsze zasady wiary, historię oraz ciekawostki związane z muzułmańską kulturą.
Co oznacza nazwa Islam?
Słowo islam pochodzi z języka arabskiego i jest zapisywane jako الإسلام, czyli al-islām. Wywodzi się od rdzenia związanego z poddaniem się, posłuszeństwem oraz pokojem. W znaczeniu religijnym odnosi się do podporządkowania się jedynemu Bogu, nazywanemu po arabsku Allahem.
Wyznawca islamu to muzułmanin, a wyznawczyni – muzułmanka. Określenie mahometanizm bywa spotykane w starszych publikacjach, jednak sami wyznawcy najczęściej używają nazwy islam, ponieważ nie oddaje ona czci Mahometowi, lecz Bogu.
Islam oznacza poddanie się woli jedynego Boga, a nie kult Mahometa. Mahomet jest w tej religii prorokiem i przekazicielem objawienia.
Jak powstał islam?
Początki islamu wiążą się z Mahometem, znanym po arabsku jako Muhammad. Urodził się około 570 roku w Mekce. Według tradycji muzułmańskiej w 610 roku, podczas pobytu w jaskini Hira, otrzymał pierwsze objawienie od archanioła Dżibrila, czyli Gabriela.
Mahomet zaczął głosić wiarę w jednego Boga oraz potrzebę moralnej przemiany człowieka. Sprzeciw części mieszkańców Mekki doprowadził do jego ucieczki do Medyny w 622 roku. To wydarzenie, nazywane hidżrą, wyznacza początek ery muzułmańskiej.
W Medynie wspólnota wyznawców szybko się powiększała. Pod koniec życia Mahometa islam obejmował większość Półwyspu Arabskiego, a po jego śmierci w 632 roku rozpoczęła się dalsza ekspansja religii i państwa muzułmańskiego.
Jakie są najważniejsze zasady islamu?
Podstawy wiary muzułmańskiej obejmują przekonanie o istnieniu jednego Boga, uznanie proroków oraz wiarę w objawione księgi, anioły, Dzień Sądu i przeznaczenie. Najważniejszą księgą islamu jest Koran, który muzułmanie uznają za ostateczne objawienie Boga.
Islam nie wykształcił jednej, wspólnej dla wszystkich wspólnot struktury duchowieństwa. W sunnizmie imam prowadzi modlitwę i może być szanowanym członkiem społeczności, ale nie pełni funkcji kapłana w chrześcijańskim znaczeniu.
Pięć filarów islamu
W islamie sunnickim życie religijne opiera się na pięciu podstawowych obowiązkach:
- szahada, czyli wyznanie wiary w jednego Boga i prorocką misję Mahometa,
- salat, czyli modlitwa odmawiana pięć razy dziennie w kierunku Mekki,
- zakat, czyli obowiązkowa jałmużna przeznaczana na pomoc potrzebującym,
- saum, czyli post w miesiącu ramadan,
- hadżdż, czyli pielgrzymka do Mekki przynajmniej raz w życiu, jeśli pozwala na to zdrowie i sytuacja materialna.
Post w ramadanie trwa od świtu do zachodu słońca. Z obowiązku mogą być zwolnione między innymi osoby chore, dzieci, kobiety w ciąży i karmiące oraz podróżni. Po zachodzie słońca muzułmanie spożywają posiłek zwany iftarem.
Jakie są główne odłamy islamu?
Największą grupę stanowią sunnici, których liczebność szacuje się na około 85–90% muzułmanów. Drugim ważnym nurtem jest szyizm, obejmujący około 10–15% wyznawców. Niewielką społeczność tworzą charydżyci oraz inne odłamy i ruchy religijne.
Podział na sunnizm i szyizm ukształtował się przede wszystkim wokół sporu o następcę Mahometa. Sunnici uznali pierwszych kalifów za prawowitych przywódców wspólnoty, natomiast szyici twierdzili, że przewodnictwo powinno pozostać w rodzinie proroka, szczególnie w linii Alego.
W obrębie islamu funkcjonują także między innymi sufizm, salafizm, wahhabizm, islam bezdenominacyjny oraz ahmadijja. Ich status jest różnie oceniany przez poszczególne środowiska muzułmańskie.
Gdzie żyją muzułmanie?
Islam jest obecny na wszystkich zamieszkanych kontynentach. Największe społeczności muzułmańskie znajdują się w Azji, między innymi w Indonezji, Pakistanie, Indiach i Bangladeszu. Arabowie stanowią około 20–25% wszystkich muzułmanów, dlatego utożsamianie islamu wyłącznie z kulturą arabską jest dużym uproszczeniem.
Islam jest religią większościową w około 50 państwach. Znaczne społeczności muzułmańskie mieszkają również w Europie, Ameryce Północnej i Afryce. W różnych krajach religia pełni odmienną rolę – od prywatnej sfery życia po podstawę części przepisów państwowych.
Jakie symbole kojarzą się z islamem?
Półksiężyc
Półksiężyc, często przedstawiany razem z gwiazdą, jest najbardziej rozpoznawalnym symbolem kojarzonym z islamem. Jego znaczenie nie wynika jednak bezpośrednio z Koranu. Początkowo był związany przede wszystkim z kalifatem, a z czasem pojawił się na flagach i w heraldyce wielu państw muzułmańskich.
Szahada
Drugim ważnym symbolem jest szahada zapisana arabską kaligrafią. To wyznanie wiary, którego sens można oddać słowami: nie ma bóstwa poza Bogiem, a Mahomet jest Jego wysłannikiem. Tekst ten pojawia się między innymi na flagach i w dekoracjach religijnych.
Jak islam wpłynął na kulturę i naukę?
Rozwój cywilizacji muzułmańskiej obejmował architekturę, medycynę, matematykę, astronomię, geografię i literaturę. W okresie Abbasydów Bagdad stał się ważnym ośrodkiem naukowym, a działający tam Dom Mądrości gromadził dzieła autorów greckich, perskich i indyjskich.
Uczeni tacy jak Awicenna, znany w świecie arabskim jako Ibn Sina, oraz Awerroes, czyli Ibn Ruszd, wywarli wpływ na rozwój średniowiecznej filozofii i medycyny europejskiej. Z tradycji matematycznej Indii przejęto system cyfr, który w Europie nazwano cyframi arabskimi.
W sztuce muzułmańskiej dużą rolę odgrywały ornamenty roślinne, geometryczne wzory i kaligrafia. Rozwinęła się arabeska, czyli dekoracyjny styl wykorzystywany w meczetach, pałacach, księgach i przedmiotach codziennego użytku.
Jakie święta obchodzą muzułmanie?
Kalendarz muzułmański jest kalendarzem księżycowym, dlatego daty świąt zmieniają się względem kalendarza gregoriańskiego. Najważniejsze uroczystości wiążą się z postem, pielgrzymką, pamięcią o wydarzeniach z historii islamu oraz wspólnotową modlitwą.
Do najważniejszych świąt i okresów religijnych należą:
- ramadan – dziewiąty miesiąc kalendarza muzułmańskiego i czas postu,
- Id al-Fitr – Święto Przerwania Postu obchodzone po zakończeniu ramadanu,
- Id al-Adha – Święto Ofiar związane z pielgrzymką do Mekki,
- Aszura – szczególnie ważna dla szyitów, którzy wspominają śmierć imama Husajna,
- Noc Mocy – noc modlitwy i refleksji związana z objawieniem pierwszych wersetów Koranu.
Jak wygląda islam w Polsce?
Historia islamu na ziemiach polskich sięga XIV wieku. Najstarszą społeczność tworzyli polscy Tatarzy, wywodzący się głównie ze Złotej Ordy i Krymu. Przez stulecia pozostawali niewielką, lecz trwałą częścią społeczeństwa Rzeczypospolitej.
W późniejszych okresach w Polsce pojawiali się także kupcy, dyplomaci, studenci i pracownicy z krajów muzułmańskich. Współczesne wspólnoty skupiają się między innymi wokół meczetów i organizacji religijnych. Najbardziej znane zabytkowe meczety znajdują się w Bohonikach i Kruszynianach na Podlasiu.
Jak rozumieć różnorodność islamu?
Islam nie jest jednolitym systemem praktyk i poglądów. Różnice między wspólnotami dotyczą między innymi interpretacji prawa religijnego, roli państwa, obyczajów, ubioru, pozycji kobiet oraz sposobu obchodzenia świąt.
Warto oddzielać podstawowe zasady religii od lokalnej kultury, decyzji politycznych i działań organizacji ekstremistycznych. Doświadczenia muzułmanów w Indonezji, Turcji, Iranie, Afryce Północnej czy Europie mogą znacznie się różnić, mimo wspólnego uznania Koranu i podstawowych elementów wiary.
Warto zapamiętać:
- Islam oznacza poddanie się woli jedynego Boga.
- Najważniejszą księgą islamu jest Koran.
- Pięć filarów obejmuje wyznanie wiary, modlitwę, jałmużnę, post i pielgrzymkę.
- Największe odłamy islamu to sunnizm i szyizm.
- Arabowie stanowią mniejszość wśród wszystkich muzułmanów.